ÇÖZÜME GİDEN YOLLAR VE BİLİŞSEL ESNEKLİK

Akşam için kalabalık bir misafir grubunu ağırlayacağınızı düşünün. En sevdiğiniz
arkadaşlarınızla bir yılbaşı yemeği yiyeceksiniz. Onları uzun zamandır görmediniz ve bu davet için çok
heyecanlısınız. Bir gün öncesinden hangi yemekleri yapacağınızı belirlemiş, eksik malzemeler için
markete gitmişsiniz ve gerekli malzemeleri almışsınız. Hangi kıyafeti giyeceğinizi seçmiş, masayı nasıl
süsleyeceğinize karar vermiş kısaca her şeyi planlamışsınız. Misafirin geleceği gün sabahtan
hazırlıklara başlamışsınız. Önce tatlınızı yapıp buzdolabına kaldırmışsınız ki misafirler gelene kadar
soğusun. Sonra sırayla ana yemeğinizi, ara sıcaklarınızı, salatanızı yapmışsınız. Bunları yaparken da
neredeyse akşam olmuş. Çorbanızı en sona bırakmışsınız çünkü misafirler geldiğinde çorbanın sıcak
olmasını istiyorsunuz. Balkabağı çorbası yapacaksınız. Tam yılbaşına yakışır bir tarif.
Artık misafirler gelmeye yakın, çorbanızı da yapıp masanızı hazırlayacaksınız, sonra da kendiniz
hazırlanacaksınız. Balkabaklarını almak için buzdolabını açıyorsunuz ancak bulamıyorsunuz. Dolabın
her yerine iyice bakıyorsunuz ama yok. Acaba arabada mı unuttum diye düşünüp arabanıza inip
bakıyorsunuz, orada da yok. Sonra arabada market fişinizi buluyorsunuz ve fark ediyorsunuz ki
balkabağı almamışsınız. Tüm malzemeler var ama balkabağı yok ve balkabağı olmadan bu çorbayı
yapamazsınız. Üstelik herkese bu çorbayı yapacağınızı söylemiştiniz ve arkadaşlarınızın çoğu daha
önce hiç içmedikleri için meraklı bir şekilde bu çorbayı bekliyorlar. Peki şimdi ne yapacaksınız?
Birinci senaryo olarak markete balkabağı almaya gittiğinizi düşünelim. Ancak böyle
yaptığınızda çorbanız büyük ihtimalle yetişmeyecektir. Çorbanız yetişse bile masanız ve siz hazır
olmayacaksınız. Ayrıca markette balkabağı bulabileceğinizin bir garantisi yok. Bu bilişsel olarak esnek
bir düşünce olmaz.
İkinci senaryo olarak market uygulamalarının birinden evinize balkabağı siparişi verdiğinizi
düşünelim. Ancak bu durumda da birinci senaryoya benzer bir durum söz konusu olabilir. Kurye
gelene kadar belirli bir süre geçer ve çorbanız muhtemelen yetişmez.
Üçüncü senaryo olarak komşunuzdan balkabağı istediğinizi düşünelim. Ancak komşunuzun
evinde balkabağı olmaması çok yüksek bir ihtimaldir. Var olsa bile kendisi kullanacak olabilir,
dolayısıyla bu da bilişsel olarak esnek bir çözüm yolu olmaz.
Dördüncü senaryo olarak çorba yapmadığınızı düşünelim. Bu durumda da olaya hiçbir çözüm
önerisi getirmemiş olursunuz.
Ancak beşinci senaryoda evdeki havuçlarınızı haşlayıp içine biraz bal kattığınızı düşünelim.
Havuç renk olarak balkabağıyla aynıdır. Ayrıca içine biraz bal kattığınızda ve çorbanın diğer
malzemeleri ile birleştiğinde tadının farkı hiç anlaşılmayacaktır. Var olan malzemelerle en hızlı ve
sonuca en yakın çözümü bulmuş oldunuz. İşte bu bilişsel esnekliktir.
Bilişsel esneklik yaşadığımız değişikliklere uyum sağlayabilme becerimizi ifade eder. Böylelikle kriz
durumlarıyla baş edebilmiş oluruz.
Bir yöneticinin bilişsel esnekliğini, beklenmedik bir durum karşısında nasıl karar verdiği üzerinden
düşünelim. Örneğin, önemli bir projenin son aşamasında ekibinizle birlikte çalışırken müşteriden daha
önce talep edilmemiş kapsamlı bir değişiklik geldiğini varsayalım. Projenin teslim tarihine çok az
zaman kalmış, ekip yoğun bir çalışma döneminden geçmiş ve değişikliğin uygulanması mevcut planı
ciddi biçimde etkileyebilecek durumda olsun. Üstelik ekip içinde de farklı görüşler ortaya çıkıyor: Bazı
çalışanlar değişikliğin projenin başarısını artıracağını düşünürken bazıları mevcut planın korunması
gerektiğini savunuyor. Böyle bir durumda bilişsel esnekliği yüksek bir lider, ilk kararına körü körüne
bağlı kalmak yerine yeni bilgileri değerlendirir, farklı bakış açılarını dinler ve koşullar değiştikçe planını

yeniden yapılandırabilir. Örneğin değişikliğin teknik açıdan beklenenden daha riskli olduğu bilgisi
geldiğinde önceki kararını sorgulayabilir; daha sonra teslim tarihinin ertelendiğini öğrendiğinde ise
yeniden bir değerlendirme yapabilir. Burada bilişsel esneklik, sürekli fikir değiştirmek değil; değişen
koşullara rağmen tek bir düşünce biçimine saplanmadan alternatifleri değerlendirebilmek ve
gerektiğinde yaklaşımını güncelleyebilmektir.